Holeshot trong MotoGP không đơn thuần là một cú nhấn nút, nó là cả một cuộc cách mạng công nghệ được châm ngòi bởi Ducati, thay đổi vĩnh viễn cách chúng ta nhìn nhận vạch xuất phát. Trước đây, départ chỉ là cuộc chiến của ga, côn và phản xạ. Giờ đây, nó là cuộc đấu trí của kỹ sư, của khí động học và một thiết bị cơ khí trông đơn giản nhưng lại cực kỳ phức tạp, quyết định đến 80% cục diện chặng đua ngay từ những mét đầu tiên.
Thiết bị Holeshot là cái quái gì?
Nhiều anh em xem đua xe hay thắc mắc tại sao mấy chiếc xe MotoGP dạo này lúc xuất phát lại “lùn” một cách kỳ lạ. Đó chính là nhờ Holeshot device, một phát minh đã tạo ra không biết bao nhiêu tranh cãi nhưng cũng mang lại lợi thế không thể chối cãi.
Giải thích nôm na cho người không chuyên
Tưởng tượng bạn đang chuẩn bị chạy nước rút. Theo phản xạ, bạn sẽ chùng người xuống, hạ thấp trọng tâm để có lực đạp tốt nhất. Thiết bị Holeshot làm điều y hệt với chiếc xe. Nó là một hệ thống cơ khí, thường được kích hoạt bằng một lẫy gạt trên ghi-đông, giúp “khóa” hệ thống treo (phuộc trước và/hoặc giảm xóc sau) ở trạng thái nén.
Việc này giúp hạ gầm xe xuống mức tối đa có thể. Kết quả là trọng tâm xe thấp hơn, hạn chế tối đa hiện tượng bốc đầu (wheelie) khi vặn ga hết cỡ. Toàn bộ sức mạnh của động cơ gần 300 mã lực được truyền xuống mặt đường thay vì phí phạm vào việc nhấc bánh trước lên trời. Đơn giản là vậy, nhưng hiệu quả thì kinh khủng.
Khởi nguồn từ Motocross, Ducati đã “nâng tầm” nó ra sao?
Cái này không phải mới hoàn toàn. Dân chơi Motocross (xe cào cào) đã dùng một cơ chế tương tự từ lâu để có cú départ tốt trên địa hình đất. Nhưng người biến nó thành vũ khí tối thượng trên đường nhựa chính là “phù thủy” Gigi Dall’Igna của Ducati Corse.
Ducati là đội đầu tiên mang nó lên một chiếc xe MotoGP vào cuối năm 2018. Ban đầu, nó chỉ tác động vào giảm xóc sau (rear holeshot device). Cả paddock đã cười nhạo họ, cho rằng nó không cần thiết. Nhưng khi những chiếc Desmosedici màu đỏ liên tục xé gió lao lên từ vạch xuất phát, không ai còn cười nữa. Họ cuống cuồng sao chép.
Phân biệt Holeshot Device và Ride-Height Device
Đây là chỗ nhiều người hay nhầm. Ban đầu, thiết bị này chỉ dùng MỘT LẦN lúc xuất phát, nên gọi là Holeshot Device. Sau khi tay đua phanh gấp ở góc cua đầu tiên, phuộc sẽ tự động “nhả” ra và xe trở về chiều cao bình thường.
Nhưng Ducati không dừng lại. Họ phát triển nó thành Ride-Height Device, cho phép tay đua hạ thấp đuôi xe nhiều lần trong một vòng chạy, đặc biệt là khi thoát cua ra đoạn thẳng. Việc này giúp tăng tốc tốt hơn và cải thiện tốc độ tối đa nhờ giảm lực cản không khí. Đây mới chính là thứ tạo ra tranh cãi lớn nhất.
Tại sao Holeshot lại thay đổi cả cuộc chơi MotoGP?
Chỉ một cơ chế đơn giản lại có thể tạo ra tác động lớn đến vậy. Nó không chỉ giúp xuất phát nhanh hơn, mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ triết lý thiết kế xe và chiến thuật thi đấu.
Lợi thế “vàng” khi xuất phát
Như đã nói, chống bốc đầu là yếu tố quan trọng nhất. Một chiếc xe MotoGP bình thường sẽ bị hệ thống điện tử can thiệp, giảm bớt công suất để xe không “lật ngửa”. Với Holeshot device, chiếc xe ổn định hơn, hệ thống anti-wheelie ít phải làm việc hơn, cho phép tay đua giải phóng toàn bộ sức mạnh động cơ. Lợi thế này có thể tương đương với việc vượt qua 3-4 đối thủ ngay trước góc cua đầu tiên.
Tác động đến khí động học và tốc độ tối đa
Khi chiếc xe được hạ thấp (nhờ Ride-Height Device), diện tích cản gió phía trước giảm đi. Toàn bộ thân xe trở thành một khối khí động học hiệu quả hơn, giúp nó lướt đi nhanh hơn trên đoạn thẳng. Đây là lý do tại sao những chiếc Ducati và Aprilia thường xuyên phá kỷ lục tốc độ ở các trường đua như Mugello hay Qatar.
Cuộc chạy đua công nghệ giữa các đội
Khi Ducati thành công, các đối thủ không thể ngồi yên. Aprilia, KTM, Yamaha và cả Honda đều phải đổ hàng triệu Euro vào nghiên cứu và phát triển hệ thống của riêng mình. Nó tạo ra một cuộc chiến công nghệ tốn kém, đẩy chi phí vận hành một đội đua lên cao hơn nữa. Ai chậm chân trong cuộc đua này, người đó gần như cầm chắc thất bại.
Mặt trái của Holeshot: Tranh cãi và lệnh cấm
Công nghệ nào cũng có hai mặt. Sự thống trị của các thiết bị này đã dẫn đến những lo ngại nghiêm trọng về an toàn và bản chất của môn thể thao.
Vấn đề an toàn: Khi tay đua phải làm quá nhiều việc
Cá nhân tôi thấy đây là vấn đề lớn nhất. Hãy tưởng tượng bạn đang chạy với tốc độ hơn 350 km/h. Bạn phải kiểm soát ga, phanh, chọn số, nghiêng người, quan sát đối thủ. Giờ bạn phải làm thêm việc kích hoạt và tắt các thiết bị hạ gầm. Nó làm tăng khối lượng công việc cho tay đua một cách nguy hiểm, khiến họ dễ mất tập trung và gây ra tai nạn.
Marc Marquez và những lời chỉ trích gay gắt
Marc Marquez, một trong những tay đua vĩ đại nhất, đã lên tiếng chỉ trích gay gắt các thiết bị này. Anh cho rằng chúng đang biến các tay đua thành “phi công”, chỉ lo bấm nút thay vì tập trung vào kỹ năng lái xe. Nhiều tay đua khác cũng đồng tình, cho rằng nó làm mất đi vẻ đẹp thuần khiết của việc đua xe mô tô.
Quyết định của FIM: Cấm thiết bị Holeshot phía trước
Trước những lo ngại về an toàn và chi phí, Hiệp hội các nhà sản xuất (MSMA) đã họp và đồng thuận. Kết quả là, từ mùa giải 2023, các thiết bị hạ gầm phía trước (front ride-height device) đã chính thức bị cấm. Tuy nhiên, thiết bị hạ gầm phía sau (rear ride-height device) vẫn được phép sử dụng. Đây được xem là một sự thỏa hiệp, nhưng cuộc tranh cãi vẫn chưa chấm dứt.
Cá nhân tôi nghĩ gì về cuộc chiến công nghệ này?
Nói thẳng ra, tôi vừa yêu vừa ghét cái công nghệ này. Nó cho thấy sự sáng tạo không giới hạn trong kỹ thuật, nhưng cũng có phần làm môn thể thao trở nên phức tạp một cách không cần thiết.
Liệu có làm mất đi kỹ năng của tay đua?
Tôi không hoàn toàn đồng ý. Nó có thể làm giảm tầm quan trọng của kỹ năng kiểm soát bốc đầu truyền thống, nhưng lại đòi hỏi một kỹ năng mới: quản lý hệ thống. Tay đua nào sử dụng thiết bị này thông minh hơn, đúng thời điểm hơn sẽ có lợi thế. Nó chỉ đơn giản là thay đổi bộ kỹ năng cần thiết để chiến thắng.
MotoGP có đang trở nên quá giống F1?
Đây là điều tôi lo ngại nhất. Việc quá tập trung vào khí động học và các thiết bị hỗ trợ có thể làm MotoGP mất đi bản sắc – nơi kỹ năng và sự liều lĩnh của tay đua luôn được đặt lên hàng đầu. Cuộc đua có nguy cơ trở thành cuộc chiến của các kỹ sư hơn là của các tay đua trên đường piste.
Cái giá của sự sáng tạo
Không thể phủ nhận sự thiên tài của Gigi Dall’Igna và Ducati. Họ đã đọc luật, tìm ra một “lỗ hổng” và khai thác nó một cách triệt để. Đó là bản chất của thể thao đỉnh cao. Việc cấm đoán một phần nào đó giống như trừng phạt sự sáng tạo. Tuy nhiên, an toàn và sự công bằng của cuộc chơi phải được ưu tiên.
Tương lai của Ride-Height Device và MotoGP
Lệnh cấm thiết bị phía trước mới chỉ là bước đầu tiên. Tương lai của các công nghệ hỗ trợ này vẫn còn là một dấu hỏi lớn.
Liệu thiết bị phía sau có bị cấm nốt?
Nhiều khả năng là có. Áp lực từ các tay đua và một số đội không có hệ thống tốt bằng Ducati hay Aprilia ngày càng lớn. Rất có thể trong vài năm tới, FIM và Dorna Sports sẽ ra một lệnh cấm hoàn toàn đối với mọi loại thiết bị thay đổi chiều cao gầm xe trong lúc chạy.
Các đội sẽ tìm ra “lỗ hổng” nào tiếp theo?
Đua xe là tìm kiếm lợi thế. Khi một cánh cửa đóng lại, các kỹ sư sẽ tìm cách mở một cánh cửa khác. Có thể họ sẽ tập trung hơn vào hệ thống treo bán chủ động (semi-active suspension) hoặc những giải pháp khí động học còn tinh vi hơn nữa. Cuộc chạy đua công nghệ sẽ không bao giờ dừng lại.
Kỷ nguyên mới của MotoGP hậu Holeshot
Nếu các thiết bị này bị cấm hoàn toàn, chúng ta có thể sẽ thấy các cuộc đua trở nên khó lường hơn. Yếu tố con người, kỹ năng xử lý thuần túy của tay đua sẽ một lần nữa trở thành tâm điểm. Những cú départ sẽ lại hỗn loạn và kịch tính theo một cách rất “cơ bản” và nguyên thủy.
Kết luận
Holeshot trong MotoGP, từ một ý tưởng vay mượn của xe cào cào, đã trở thành tâm điểm của một cuộc cách mạng công nghệ do Ducati khởi xướng. Nó định nghĩa lại hoàn toàn tầm quan trọng của vạch xuất phát, buộc cả thế giới MotoGP phải thay đổi. Dù gây tranh cãi và đã bị hạn chế một phần, di sản của nó vẫn còn đó, như một lời nhắc nhở rằng trong thể thao đỉnh cao, sự sáng tạo và đi trước một bước luôn là chìa khóa dẫn đến vinh quang. Cuộc chơi sẽ tiếp tục, với hoặc không có ride-height device, nhưng dấu ấn của nó lên kỷ nguyên hiện đại là không thể xóa nhòa.